سولیکو

سولیکو؛ از یک قران سود در توزیع تا ساختن زنجیره‌ای بزرگ در صنعت غذا

داستان سولیکو، داستان کارآفرینی است که مسیر خود را نه با یک طرح بزرگ و از پیش آماده، بلکه با تجربه کردن، شکست خوردن، تغییر مسیر و پیدا کردن فرصت در دل مسائل حل‌نشده آغاز کرد. کارآفرین بزرگ غلامعلی سلیمانی، بنیان‌گذار گروه سولیکو، از نخستین سال‌های فعالیت اقتصادی خود با یک واقعیت روبه‌رو شد: داشتن شرکت و ورود به یک بازار، به‌تنهایی به معنای ساختن کسب‌وکاری سودآور نیست. او برای رسیدن به نقطه‌ای که امروز گروه سولیکو در آن قرار دارد، چندین مسیر را آزمود، از برخی فعالیت‌ها نتیجه مطلوب نگرفت و در نهایت به صنعتی رسید که بعدها به محور اصلی فعالیت حرفه‌ای او تبدیل شد؛ صنعت غذا.

کارآفرین بزرگ غلامعلی سلیمانی در شهر آمل متولد شد و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته ریاضی در دانشگاه شهید بهشتی ادامه داد. فعالیت اقتصادی او از سال ۱۳۴۸، در دوران دانشجویی، با تدریس آغاز شد و در سال ۱۳۵۲ به شکل رسمی‌تری وارد فضای تجارت شد. او در بازارچه سعدی تهران به فروش لوازم یدکی خودرو پرداخت و پس از مدتی محل فعالیت خود را به خیابان تخت جمشید منتقل کرد. در همین دوره، دو شرکت به نام‌های «ایران شما» و Marketing Service and Research تأسیس کرد و بیشتر وقت خود را صرف فعالیت در شرکت ایران شما، به‌ویژه در حوزه نمایندگی ماشین‌آلات و مواد اولیه، کرد. این فعالیت‌ها تا سال ۱۳۵۶ ادامه یافت، اما نتیجه‌ای که انتظارش را داشت به دست نیامد.

اهمیت این دوره در داستان سلیمانی، نه در موفقیت اقتصادی آن شرکت‌ها، بلکه در مواجهه او با محدودیت‌های مسیر انتخابی‌اش است. او به این نتیجه رسید که ادامه دادن فعالیت‌هایی که برایش منفعت پایدار ایجاد نمی‌کنند، لزوماً به رشد منجر نخواهد شد. به همین دلیل، به‌جای اصرار بر همان الگو، مسیر خود را تغییر داد و به حوزه توزیع فرآورده‌های گوشتی وارد شد. این تغییر، نخستین چرخش مهم در مسیر حرفه‌ای او بود؛ چرخشی که نشان می‌داد آمادگی دارد از تجربه‌های گذشته درس بگیرد و به‌جای دفاع از تصمیم‌های قبلی، فرصت تازه‌ای را بیازماید. سلیمانی در روایت‌های خود، شکست را بخشی از مسیر می‌داند و معتقد است که همیشه می‌توان در اتفاقات دشوار، زمینه‌ای برای تغییر و حرکت به سوی مسیری تازه پیدا کرد.

ورود او به صنعت غذا، در ابتدا از تولید آغاز نشد؛ از توزیع آغاز شد. سلیمانی پخش فرآورده‌های گوشتی تولیدشده توسط شرکت‌هایی مانند گیلان و آرزومانیان را برعهده گرفت. فعالیت او در آن دوره بسیار محدود بود و از هر کیلو محصول، تنها یک قران سود به دست می‌آورد. در ظاهر، این کسب‌وکار فاصله زیادی با یک مجموعه صنعتی بزرگ داشت؛ اما توزیع، فرصتی فراهم می‌کرد تا او بازار را از نزدیک بشناسد، با فروشندگان و مشتریان ارتباط بگیرد و سازوکار عرضه محصولات غذایی را یاد بگیرد. این تجربه به او امکان داد به‌تدریج از یک فعال تجاری به فردی تبدیل شود که نه‌تنها به فروش محصول، بلکه به تولید و حل مسائل صنعت غذا نیز فکر می‌کند.

نقطه عطف بعدی، زمانی شکل گرفت که در سال‌های نخست پس از انقلاب، از سلیمانی خواسته شد برای حل اختلافات میان وزارتخانه مربوط به صنایع و شیلات ایران، به جنوب کشور سفر کند و در زمینه تولید محصولات دریایی همکاری داشته باشد. او به بندر دیر، بوشهر و چند شهر دیگر رفت و در جریان بازدید از واحدهای مرتبط با فرآوری ماهی، با مسئله‌ای روبه‌رو شد که نگاهش را تغییر داد: حجم قابل‌توجهی از ماهی پس از صید یا فرآوری، به دلیل محدودیت‌های موجود در استفاده از آن، دور ریخته می‌شد. در شرایطی که مواد اولیه در دسترس بود، اما امکان بهره‌برداری کامل از آن وجود نداشت، مسئله اصلی یافتن روشی برای تبدیل این منابع به محصولی قابل‌مصرف و قابل‌فروش بود.

سلیمانی به‌جای پذیرفتن این وضعیت به‌عنوان بخشی اجتناب‌ناپذیر از فعالیت شیلات، به دنبال راه‌حل فنی رفت. با استفاده از دستگاه جداسازی گوشت از استخوان ماهی و انتقال آن به بوشهر، زمینه تولید فرآورده‌هایی مانند فیش‌فینگر و همبرگر ماهی فراهم شد و در ادامه، تولید محصولات دیگری نیز در دستور کار قرار گرفت. این تجربه را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط تغییر مسیر او دانست؛ زیرا مسئله‌ای که ابتدا در قالب یک مأموریت برای حل اختلافات سازمانی و سامان‌دهی فعالیت شیلات مطرح شده بود، به فرصتی برای ایجاد محصول و توسعه یک فعالیت صنعتی تبدیل شد.

بااین‌حال، تبدیل گوشت ماهی به محصول غذایی قابل‌عرضه در بازار، تنها به نصب دستگاه و راه‌اندازی خط تولید محدود نمی‌شد. محصولی که برای مصرف‌کننده ناآشنا بود، به تأییدهای بهداشتی، شناخت بازار و ایجاد اعتماد نیاز داشت. بر اساس روایت ارائه‌شده، دریافت مجوزهای لازم برای تولید این محصولات با دشواری‌هایی همراه بود و سلیمانی پیگیری زیادی برای عبور از این مرحله انجام داد.
این تجربه بار دیگر نشان داد که در صنعت غذا، ایده تجاری زمانی به کسب‌وکار تبدیل می‌شود که امکان تولید ایمن، رعایت ضوابط و پذیرش محصول از سوی بازار نیز فراهم باشد.

در کنار تجربه محصولات دریایی، سلیمانی به‌تدریج به تولید فرآورده‌های گوشتی روی آورد. یکی از نخستین تلاش‌های او برای تولید، راه‌اندازی فعالیت در زیرزمین محل فعلی شرکت در سال ۱۳۵۷ بود؛ جایی که تولید همبرگر آغاز شد. این فعالیت به‌مرور توسعه یافت و شرکت فرآورده‌های گوشتی تهران، با نام سولیکو، شکل گرفت. در سال ۱۳۶۰، محل فعالیت مجموعه به احمدآباد مستوفی انتقال یافت و ظرفیت تولید افزایش پیدا کرد. محصولات اولیه شامل همبرگر، سوسیس و کالباس بود و همبرگر بخش اصلی تولید را تشکیل می‌داد. در این مرحله، مسیر سولیکو از توزیع محصول دیگران به تولید محصول با نام و ساختار سازمانی خود مجموعه تغییر کرده بود.

با افزایش تقاضا برای فرآورده‌های گوشتی، در سال ۱۳۶۲ شرکت تولید فرآورده‌های گوشتی آمل تأسیس شد و با ظرفیت اعلام‌شده دو هزار تن در سال به بهره‌برداری رسید. انتخاب آمل برای توسعه فعالیت، زمینه‌ای فراهم کرد تا مجموعه در شهر محل تولد بنیان‌گذار خود نیز حضور صنعتی پیدا کند. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، این شرکت از ابتدا بر تولید محصولات باکیفیت و حفظ استانداردهای بهداشتی تأکید داشت و به‌تدریج توانست محصولات خود را علاوه بر بازار ایران، به بازارهای منطقه نیز عرضه کند. این مرحله از رشد نشان می‌داد که توسعه سولیکو دیگر صرفاً به افزایش فروش وابسته نیست؛ بلکه ایجاد ظرفیت تولید، حفظ کیفیت و گسترش بازار به‌صورت هم‌زمان در حال شکل‌گیری بود.

یکی از تصمیم‌های راهبردی کارآفرین بزرگ غلامعلی سلیمانی، محدود نماندن به یک گروه محصول بود. او به‌جای آنکه فعالیت مجموعه را صرفاً بر فرآورده‌های گوشتی متمرکز نگه دارد، در سال ۱۳۷۰ شرکت فرآورده‌های لبنی کاله آمل را راه‌اندازی کرد. هدف، تولید محصولات متنوع لبنی با استفاده از ماشین‌آلات و دانش فنی روز و عرضه آن‌ها در سراسر ایران بود. این ورود به صنعت لبنیات، دامنه فعالیت گروه را گسترش داد و آن را به حوزه‌ای وارد کرد که زنجیره تأمین، فرآوری، نگهداری، بسته‌بندی و توزیع در آن اهمیت ویژه‌ای دارد.

کاله فعالیت خود را در بخش‌هایی مانند محصولات پاستوریزه، شیرهای فرادما، پنیر، بستنی و سس توسعه داد. در سال ۱۳۸۵، بخش بستنی از شرکت کاله آمل مستقل شد و در قالب شرکت آریس ادامه فعالیت داد. سپس در سال ۱۳۹۰، با آغاز تولید بستنی در شرکت بهاران گل در کردان کرج، ظرفیت و دامنه تولید این بخش نیز گسترش یافت. محصولات بستنی با نشان‌های مختلفی مانند کاله، اسپیتامن، بریموند و جیتو در مجموعه عرضه شدند. این روند، نمونه‌ای از توسعه مرحله‌ای گروه بود: ورود به یک بازار، شکل‌گیری تجربه و زیرساخت، تفکیک برخی فعالیت‌ها و سپس ایجاد ظرفیت‌های تخصصی‌تر برای مدیریت بهتر تولید.

با بزرگ‌تر شدن سبد محصولات، مسئله توزیع نیز اهمیت بیشتری پیدا کرد. در صنایع غذایی، تولید محصول باکیفیت تنها زمانی به فروش پایدار منجر می‌شود که محصول به‌موقع، در شرایط مناسب و با پوشش کافی به دست فروشگاه‌ها و مصرف‌کنندگان برسد. سولیکو برای پاسخ به این نیاز، سیستم پخش مویرگی و فروش مستقیم به فروشگاه‌ها را توسعه داد و پوشش توزیع خود را به مناطق مختلف کشور گسترش داد. در سال ۱۳۹۰، شرکت بانی‌چاو با هدف ارائه خدمات حرفه‌ای پخش در سراسر ایران تأسیس شد. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، این شرکت حدود سه هزار نیروی فعال در شبکه توزیع خود دارد. ایجاد چنین ساختاری نشان می‌دهد که در نگاه سلیمانی، توزیع صرفاً مرحله پایانی تولید نبود؛ بلکه بخشی از زیرساخت اصلی رشد گروه محسوب می‌شد.

گروه سولیکو پس از چند دهه فعالیت، به مجموعه‌ای با حدود پانزده هزار نیروی انسانی در بخش‌های مختلف تبدیل شد. این مقیاس، مسئولیت‌های مدیریتی تازه‌ای به همراه دارد: هماهنگی میان شرکت‌های زیرمجموعه، مدیریت زنجیره تأمین، کنترل کیفیت، آموزش نیروها و حفظ بهره‌وری در واحدهای تولیدی و توزیعی. بزرگ شدن سازمان، اگر با توسعه نظام‌های مدیریتی و تقویت نیروی انسانی همراه نباشد، می‌تواند پیچیدگی‌های تازه‌ای ایجاد کند. ازاین‌رو، رشد سولیکو را باید در کنار تلاش برای ایجاد ساختارهای تخصصی تولید و توزیع بررسی کرد؛ ساختارهایی که امکان می‌دهند مجموعه‌ای با محصولات و بازارهای متنوع، فعالیت‌های خود را در مقیاسی بزرگ‌تر هماهنگ کند.

یکی از محورهای مورد تأکید سلیمانی، نقش نیروی انسانی متخصص و استفاده از دانش دانشگاهی در توسعه مجموعه است. او از همکاری با دانش‌آموختگان دانشگاه‌هایی مانند شریف، علم و صنعت و دانشگاه تهران سخن گفته و بر بهره‌گیری عملی از ایده‌های تازه و تخصص نیروهای تحصیل‌کرده تأکید داشته است.